In mijn werk als sportpsycholoog heb ik meestal maar één uur per week de tijd om een renner te helpen met nieuwe inzichten, tools aan te reiken of te werken aan nieuwe, betere gewoontes. Vrij kort natuurlijk om alle kennis die je nodig hebt om het maximale uit je wielercarrière te halen op het gebied van mindset tot je te nemen. Daarom raad ik regelmatig boeken aan om te lezen of podcasts om te luisteren die je gaan helpen om je potentie te ontketenen. In deze blog: top 5 boeken voor een betere mindset als wielrenner.
Top 5 boeken voor een betere mindset als wielrenner
De titels die ik hier noem hebben een logische opbouw. Om je mindset te verbeteren als wielrenner en zo het maximale uit jezelf te halen moet je ervoor zorgen dat je begint bij de wortels. Vandaaruit gaan we steeds meer naar boven tot we bij de haarvaten van de blaadjes zijn. Van groot (kernovertuigen) naar klein (inspireren en motiveren). Daarom begin ik met een boek waarin kernovertuigingen centraal staan.
5. Groeimindset - Bart Heuvingh & Tim Koning
Dit boek van collega sportpsychologen Bart Heuvingh en Tim Koning is een echte must read voor iedere wielrenner die zijn potentie wil ontketenen. Op een toegankelijke manier leggen zij uit hoe je anders kunt leren kijken naar falen en tegenslag. Niet als bewijs van je incompetentie, maar als kans om te groeien.
Een belangrijk onderdeel in het boek gaat over kernovertuigingen: de diepste ideeën die je over jezelf en de wereld hebt. Denk aan overtuigingen als “ik ben niet goed genoeg” of “ik moet altijd presteren om gewaardeerd te worden.” Zulke overtuigingen bepalen hoe je naar jezelf en je prestaties kijkt. Met een fixed mindset zie je tegenslag als bewijs voor jouw gebrek aan talent. Met een groeimindset leer je hetzelfde moment zien als een kans om te leren en beter te worden.
Veel wielrenners die bezig zijn met hun mindset weten dit vaak wel, maar voelen dit niet zo. Aan de oppervlakte zeggen ze tegen zichzelf wel dat ze het hiermee eens zijn, maar diep van binnen geloven ze dit niet echt, of zijn ze er slechts gedeeltelijk aan gecommitteerd. Dit boek leert je hoe je jouw mindset tot in je diepste vezels kunt veranderen.
4. How Bad Do You Want It? - Matt Fitzgerald
In dit boek laat Matt Fitzgerald zien dat prestaties in duursporten niet alleen door fysiek vermogen worden bepaald, maar vooral door hoe je mentaal met pijn, twijfel en spanning omgaat. Hij gebruikt inspirerende verhalen van wielrenners, hardlopers en triatleten om te laten zien dat de sporters die het beste leren omgaan met ongemak uiteindelijk de grootste overwinningen behalen.
Fitzgerald legt uit dat mentale veerkracht net zo trainbaar is als fysieke kracht. Je gedachten en emoties beïnvloeden hoe je pijn ervaart: zie je pijn als een bedreiging, dan haak je sneller af; zie je pijn als een signaal dat je grenzen in zicht komen, dan kun je juist nog dieper gaan. Een belangrijk thema in het boek is self-talk: de manier waarop je met jezelf praat tijdens zware inspanning bepaalt of je doorzet of opgeeft.
Voor wielrenners is dit boek ontzettend waardevol, omdat het laat zien dat de verschillen in de finale vaak niet in de benen zitten, maar in het hoofd. De renner die op beslissende momenten kan denken “ik kan dit” in plaats van “ik kan dit niet meer”, heeft de grootste kans om te winnen. Hierbij speelt waargenomen inspanning of RPE een grote rol. Kun je jezelf trainen om dezelfde inspanning als minder intens waar te nemen?
De reden dat dit boek op nummer 4 staat is omdat dit voor een groot gedeelte gaat over de praktische uitvoering van mentale strategieën. Je weet op dit punt al voor een groot deel jouw drijfveren en richting. Met dit boek ga je hulpmiddelen krijgen om dat uit te voeren wat jij graag wil. And how bad do you want it?
3. Atomic Habits - James Clear
Veel wielrenners vergeten vaak dat prestaties in de koers óók voortkomen uit de kleine gewoontes die je dagelijks herhaalt. Atomic Habits van James Clear laat zien hoe juist deze kleine, ogenschijnlijk onbeduidende keuzes – zoals je avondroutine, hoe je voeding organiseert of hoe je een hersteltraining aanpakt – uiteindelijk het verschil maken tussen goed en uitzonderlijk presteren. Voor renners betekent dit dat je leert zien hoe consistentie, niet enkel motivatie of talent, de basis legt voor progressie. Soms hebben we namelijk gewoon geen zin om te trainen, maar omdat je door dit boek leert om op atomisch niveau gewoontes aan te leren, zorg je ervoor dat het bijna vanzelf gaat.
Daarnaast geeft het boek praktische strategieën om slechte gewoontes te doorbreken en goede gewoontes automatisch te laten verlopen. Denk bijvoorbeeld aan hoe je makkelijker je core-oefeningen inbouwt, hoe je voorkomt dat je steeds te laat gaat slapen, of hoe je ervoor zorgt dat je altijd klaarstaat om op de fiets te stappen zonder uitstelgedrag. Deze systemen zijn niet alleen efficiënt, maar verlagen ook de mentale belasting: je hoeft minder wilskracht in te zetten omdat je omgeving je gewenste gedrag vanzelf ondersteunt.
Tot slot sluit Atomic Habits perfect aan bij de mentale kant van het wielrennen. Clear legt uit hoe identiteitsgebaseerde gewoontes – het gedrag dat past bij wie jij wilt zijn – de sterkste brandstof vormen. Voor een renner betekent dit dat je niet enkel “wielrenner bent”, maar “een atleet die gezond leeft, gefocust traint en slim herstelt.” Dit geeft een diepere motivatie die helpt om door te zetten tijdens zware trainingsblokken en cruciale momenten in de koers. Het boek reikt dus niet alleen tools aan, maar helpt wielrenners hun hele mindset rondom prestaties duurzaam te versterken.
The Power of Now - Eckhart Tolle
The power of now is een beetje een vreemde eend in de bijt als het gaat om het verbeteren van je prestaties op de fiets. Na jaren van depressie en angst belandt Tolle op een nacht in een existentiële crisis. Hij had zelfs het gevoel dat hij dood aan het gaan was. Tijdens die nacht ervoer hij plotseling een soort doorbraak waardoor al zijn psychisch lijden plots verdween.
De dagen daarna merkte hij dat hij in een staat van diepe vrede leefde. Hij bracht veel tijd door op een bankje in een park in Londen, soms uren of dagen achter elkaar. Daar zat hij gewoon, volledig aanwezig, zonder behoefte aan gedachten over verleden of toekomst.
Dit boek heeft voor mij persoonlijk veel betekend, omdat ik na het lezen van een paar bladzijdes dezelfde ervaring kreeg als Tolle. Het lukt me, net als Eckhart, om urenlang, dagenlang in een staat van volledige acceptatie van het nu te zijn. Ondanks dat dit effect langzaam minder werd heeft het me gevormd tot de persoon die ik nu ben.
Ondanks alle pogingen die je doet om aan de top te komen, als je kunt leren om stil te staan bij en dankbaar te zijn voor het hier en nu dan is je carrière al geslaagd omdat je veel beter kunt genieten van het proces. Je zult minder teleurgesteld zijn en veel, maar dan ook veel beter tegen tegenslag kunnen.
Can't Hurt Me - David Goggins
David Goggins is een tovenaar met woorden. Elke keer als ik iets van of over hem lees of een podcast van hem luister gebeurt er iets in me. Het is alsof er een drijfveer in me wordt geactiveerd waardoor ik opeens gemotiveerder ben om mijn doelen te halen. Ik ga bijvoorbeeld altijd meer sporten in de dagen en weken na zo’n passage. Ik trek opeens mijn hardloopschoenen aan of ga een lange fietsrit maken, doe meer push ups in mijn ochtendroutine dan ik voorheen deed of ik kan me er makkelijker toe zetten om harder te werken aan het schrijven van een blog.
In Can’t Hurt Me vertelt David Goggins zijn levensverhaal: van een jeugd vol armoede, racisme en huiselijk geweld naar een carrière als Navy SEAL, ultramarathonloper en wereldrecordhouder. Hij beschrijft hoe hij jarenlang gevangen zat in angst, slechte gewoontes en twijfel, tot hij besloot verantwoordelijkheid te nemen voor zijn leven. Met radicale eerlijkheid legt hij uit hoe hij zijn pijn en trauma’s niet langer ontweek, maar juist gebruikte als brandstof om sterker te worden. Zijn motto: pijn en ongemak zijn geen obstakels, maar kansen om je ware potentieel te ontdekken.
Het boek combineert autobiografische verhalen met praktische lessen. Goggins introduceert onder andere het idee van de “accountability mirror” (de spiegel van verantwoordelijkheid), de “40% rule” (je bent pas op 40% van je kunnen als je denkt dat je helemaal leeg bent) en het concept van “callusing the mind” (het verharden van je geest door herhaaldelijk uit je comfortzone te stappen). Daarmee laat hij zien dat mentale kracht geen talent is, maar een vaardigheid die je ontwikkelt door consequent moeilijke dingen te doen.
Als je mentaal weerbaar wilt worden dan is dit boek onmisbaar. Kanttekening is wel is dat Goggins soms technieken gebruikt waar ik niet helemaal achter sta en waar je voorzichtig mee moet zijn. In het artikel over je valangst overwinnen als wielrenner heb ik het over zelfspraak gebruiken. Dat kan instructief of positief als tool om je doelen te bereiken. Goggins gebruikt echter regelmatig negatieve zelfspraak waarbij hij zichzelf de grond in praat om zichzelf te motiveren. Hier sta ik niet helemaal achter. Ja, het kan op korte termijn werken om jezelf te motiveren, maar ik ben ervan overtuigd dat je als mens of als wielrenner ook lief voor jezelf moet kunnen zijn op het moment dat je ergens geen motivatie voor hebt.
Wil jij mentaal nog sterker worden?
Boeken zijn een geweldige manier om te leren van anderen, maar uiteindelijk draait mentale groei om jezelf. Als sportpsycholoog help ik wielrenners om die inzichten te vertalen naar hun eigen trainingen, wedstrijden en leven naast de fiets.
Wil jij ontdekken hoe sterk jouw mentale basis is — en waar je kunt groeien?
Doe de Mindset Scan en plan een gratis mentale check-in via deze link
