Top 5 zwaarste sporten: tijdens het WK darts sprak Nathan Aspinall zich uit over de strijd die hij moet leveren om zijn darteritus op afstand te houden. Zo gaat hij naar een hypnotherapeut, spreekt hij met een sportpsycholoog, heeft hij een actieve levensstijl waarin hij onder meer hardloopt. Kortom hij doet er alles aan om mentaal in topconditie aan de oche te staan als hij moet presteren. Ook claimt hij dat darts mentaal de zwaarste sport ter wereld is! Een nogal boude uitspraak omdat je natuurlijk niet goed kunt inschatten waar andere sporters doorheen gaan. Maar wel een hele leuke uitspraak die een hoop los heeft gemaakt in de sportwereld.

Top 5 zwaarste sporten ter wereld, welke zijn dat?

Zo werd ik voor het Radioprogramma Feit of Fictie van Radio 1 gebeld wat ik daar nu van vond. Ben ik het eens met Aspinall, zijn er mentaal zwaardere sporten of is het appels met peren vergelijken? In dit blog lees je wat mijn top 5 mentaal zwaarste sporten ter wereld zijn.

Wat is wél sport, wat is géén sport?

Voordat we deze vraag kunnen beantwoorden moeten we eerst nagaan wat we wel of niet als sport kunnen beschouwen. Welke kaders pakken we? Als we naar de Dikke van Dale kijken krijgen we de volgende definitie:

allerlei lichamelijke oefeningen en ontspanning waarbij vaardigheid, kracht en inzicht vereist worden.

Hier lijkt vooral de nadruk te liggen op lichamelijke inspanning en minder op mentale inspanning. Van darts wordt gezegd dat het geen fysieke inspanning vereist en zou dan dus bij voorbaat al afvallen. Aspinall heeft ongelijk. Klaar. Maar wat te denken van curling dan? Een Olympische wintersport nota bene! Valt ook te bezien hoeveel lichamelijke inspanning dit vergt. Of schieten en boogschieten, eveneens Olympisch.

Maar liever nog dan puristisch pseudosporten laten afvallen, zou ik de definitie uitbreiden en sporten includeren. Graag zou ik denksporten en esports daaraan toevoegen. Die heten niet voor niets ook sporten! Hoewel het lichamelijke aspect hierbij ontbreekt, zie ik in mijn praktijk als sportpsycholoog heel veel denksporters en esporters die bij alle andere vakjes wél de vinkjes aankruisen. De nadruk op competitie in de definitie van de Van Dale ontbreekt wat mij betreft ook. Een belangrijk aspect van veel, maar niet alle sporten.

Kortom, geen duidelijke of in ieder geval allesomvattende definitie van sport, maar misschien is het belangrijkste wel of het wordt gezien als sport in the eye of the beholder. Voor de top 5 zwaarste sporten gaan we in ieder geval ons best doen.

De top 5 zwaarste sporten volgens een sportpsycholoog:

Hieronder volgt de top 5 zwaarste sporten ter wereld. Deze lijst is tot stand gekomen n.a.v. mijn ervaring als sportpsycholoog in hoe ik de afgelopen jaren heb gezien dat mijn klanten hun sport als zodanig ervaren en de intensiteit en hardnekkigheid van de mentale blokkades die zij hierdoor voelen.

Nummer 5: teamsporten

Ik zou teamsporten als mentaal minder zwaar bestempelen dan individuele sporten, niet omdat ze “makkelijker” zijn, maar omdat de mentale belasting anders verdeeld is.

Gedeelde verantwoordelijkheid

In een teamsport draag je de prestatie samen.

Je wint samen
Je verliest samen

Dat dempt prestatie-angst en faalangst, omdat een fout zelden volledig op jou wordt teruggekaatst. In een individuele sport is de cognitieve last simpel: als het misgaat, ben ik het. En tuurlijk, als jij als keeper je dag niet hebt en fout op fout stapelt zal het team door jou kunnen verliezen, maar het kan ook worden gecompenseerd door de rest van het team.

Teamgenoten kunnen fungeren als een emotionele buffer:

Normaliseren spanning (“iedereen heeft hier last van”)
Geven directe feedback en steun
Relativeren fouten tijdens de wedstrijd

Nummer 4: individuele sporten

Op nummer 4 staat bij mij een groot deel van alle individuele sporten. Bijvoorbeeld golf, atletiek, padel, turnen, tennis, maar ook een sport als darts zou ik hier onder kunnen rekenen.

Er is geen team om fouten te maskeren, geen wissel om spanning af te voeren en geen externe structuur die de verantwoordelijkheid tijdelijk overneemt. Elke beslissing, elke twijfel en elke fout komt direct op jouw conto. In deze sporten moet je onder constante druk emoties reguleren, jezelf resetten en blijven vertrouwen op je proces, terwijl één moment van twijfel het hele momentum kan kantelen.

Maanden of jaren voorbereiding worden in sommige van deze sporten teruggebracht tot één poging, één sprong of enkele seconden, waarin geen ruimte is voor herstel of correctie. Juist die combinatie van totale verantwoordelijkheid, publieke blootstelling en minimale foutmarge maakt deze individuele sporten lichamelijk maar ook psychologisch uitzonderlijk zwaar.

Darts staat erbij omdat dit net als golf neerkomt op het oneindig herhalen van dezelfde beweging. Elke gedachte, ieder gevoel, een milliseconde van afleiding kan grote gevolgen hebben voor een worp, een score, een leg, een set, een match. Sorry Nathan Aspinall, niet de zwaarste sport wat mij betreft, maar zeker wel in de buurt.

Nummer 3: (ultra) endurance

Het verschil tussen endurance vs ultra endurance zit ‘m in het ontbreken van een piek in prestatie, maar het langzaam opstapelen van de belasting. We hebben het qua zwaarte dan ook over een spectrum als we kijken naar endurance vs ultra endurance.

Waarbij je bij endurance sporten zoals wielrennen, marathons, maar ook iron mans nog kunt spreken van piekprestaties zoals zo hard mogelijk een berg op rijden of een sprintje eruit persen aan het einde van een etappe, heb je het bij ultra’s soms alleen nog maar over zorgen dat je niet stil komt te staan, niet opgeeft of niet verongelukt.

Het is moeilijk onderscheid te maken tussen de twee. Soms kun je het tempo van het peloton fysiek gewoon niet meer volgen en moet je lossen, maar je zou kunnen stellen dat je als ultraracer altijd nog door kunt gaan ook al heb je een tijdje op een steen midden in het donker eventjes gerust. Wat is dan zwaarder?

De fysieke uitputting is extreem, maar de echte zwaarte zit in wat er mentaal gebeurt wanneer vermoeidheid, pijn, honger en slaaptekort zich combineren. Naarmate het lichaam leeg raakt, neemt de cognitieve capaciteit af: focus versmalt, besluitvorming verslechtert en negatieve gedachten krijgen meer ruimte.

Er is geen korte inspanning om “doorheen te bijten” — je moet urenlang functioneren in een toestand waarin alles in je systeem signalen geeft om te stoppen. Externe prikkels zijn schaars, feedback is minimaal en je bent op jezelf aangewezen en het vermogen om ongemak te verdragen zonder perspectief op directe beloning.

In ultra-endurance sporten wordt de vraag niet of het zwaar wordt, maar hoe je omgaat met het moment waarop je je afvraagt wat je eigenlijk aan het doen bent. Juist die langdurige mentale eenzaamheid, monotone pijn en het ontbreken van een duidelijk eindpunt maken deze sporten uitzonderlijk slopend.

Nummer 2: levensbedreigende sporten

Levensbedreigende sporten zoals free solo klimmen, vechtsporten, extreme bergsport en big-wave surfen vormen een aparte categorie binnen sport, omdat fouten hier niet leiden tot verlies, maar tot letsel of de dood.

De mentale belasting zit niet in piekdruk of langdurige vermoeidheid, maar in het voortdurend reguleren van angst terwijl je functioneel moet blijven. Angst mag niet verdwijnen — die is noodzakelijk — maar mag ook niet overheersen, omdat een fractie van twijfel, verstarring of overmoed direct fatale gevolgen kan hebben.

Besluitvorming vindt plaats onder extreme arousal, met minimale marges en zonder de mogelijkheid tot corrigeren. Daarnaast is de psychologische impact existentieel: sport en leven vallen samen, en elke keuze raakt aan veiligheid, identiteit en toekomst. In deze sporten is mentale controle geen prestatiehulpmiddel, maar een voorwaarde om überhaupt te overleven.

Juist die combinatie van permanente dreiging, totale verantwoordelijkheid en onomkeerbaarheid maakt levensbedreigende sporten mentaal ongeëvenaard zwaar.

Nummer 1 van mijn top 5 zwaarste sporten: zero sum games

Dan zijn we uitgekomen bij nummer 1 van mijn top 5 zwaarste sporten in de wereld.

Dat is een categorie sporters die in mijn praktijk als sportspsycholoog oververtegenwoordigd zijn. Dit zijn sporters die aan zogeheten zero sum games doen.

Een zero-sum game is een competitieve situatie waarin de totale uitkomst altijd nul is: wat de één wint, verliest de ander exact evenveel. Er wordt dus geen nieuwe waarde gecreëerd en er is geen gedeeld succes. Elke winst impliceert automatisch een verlies aan de andere kant.

‘Als jij beter presteert, moet iemand anders slechter presteren’

Nu zul je denken, dat is toch met alle individuele sporten zo? Maar bij de ene topsport zie je dat veel duidelijker dan bij de ander.

Als proftennisser of profgolfer moet je eerst de cut halen om ook maar iets van prijzengeld te zien. Met andere woorden, je investeert in je vlucht, je accomodatie, je spullen, je carrière, maar je moet nog maar zien of je op dit specifieke toernooi iets daarvan terugziet. De druk van het niet terugzien van jouw investering kan in de loop van weken, maanden, jaren flink in de papieren lopen en zorgt voor een immense druk om te presteren.

Ook veel 1 v 1 e-games vallen onder deze categorie net als schakers, maar de belangrijkste categorie die ik hierin terugzie in mijn praktijk zijn pokerspelers. Als professioneel pokerspeler investeer je vaak grote bedragen in toernooien of cash games met een grote onzekerheidsfactor of je dit geld terug gaat zien. Voor sommige varianten geldt dat je weken, maanden, soms een heel jaar verliesgevend bent voordat je deze variantie de baas wordt.

Wat ik in mijn praktijk zie is dat de mentale belasting voor deze spelers zo gigantisch is, dat zij meer dan eens alle redelijkheid verliezen en ’tilten’. De onzekerheid of je vandaag al je winsten van deze maand zult zien verdampen is een reden voor veel professionals om te stoppen en meer zekerheid te krijgen. Het vereist ijzeren discipline en vereist een mentale weerbaarheid die slechts voor enkelen is weggelegd. Vandaar dat de zero sum games op plek 1 staat in mijn top 5 zwaarste sporten ter wereld!

Wat vind ik van de claim van darts als de mentaal zwaarste sport ter wereld?

Elimineer twijfels en word mentaal onverwoestbaar

Voelt het alsof alles fysiek op orde is, maar je steeds tegen dezelfde mentale blokkades aanloopt? Vergroot je zelfvertrouwen, krijg kraakheldere focus en creëer rust en helderheid in je hoofd.